Η θέση του πατριωτισμού στα νέα κυριαρχικά δίπολα

Στην προχτεσινή της ομιλία η Μαρίν Λεπέν ξεκαθάρισε κάτι: «δεν υπάρχει πια δεξιά και αριστερά… το νέο δίπολο είναι πατριωτισμός ή παγκοσμιοποίηση.» Είναι σίγουρο (δεδομένης και της «διεθνοποίησης» της συγκεκριμένης θέσης) ότι δεν πρόκειται απλώς για μια νέα ρητορική όπου μια υποψήφια πρόεδρος διευρύνει το πεδίο των ψηφοφόρων της αλλά για μια νέα θέση που ερμηνεύει την ακροδεξιά στροφή των κορυφαίων κρατών στην λίστα της παγκόσμιας κυριαρχίας.

Αν, στα ημέτερα εδάφη, παρακολουθήσουμε μερικές «αριστερές» τοποθετήσεις όπως για παράδειγμα του Σ. Λυγερού σχετικά με την εκλογή του Τραμπ στις ΗΠΑ σε άρθρο με τίτλο: «Οι επαγγελίες του Τραμπ συνιστούν όχι απλώς φρένο στην παγκοσμιοποίηση, αλλά και ευθεία απειλή για την πανίσχυρη ολιγαρχία του χρήματος», όπου δηλώνεται ότι: » Στην πραγματικότητα, ο Τραμπ υπερέβη την παραδοσιακή διαχωριστική γραμμή Δημοκρατικοί-Ρεπουμπλικάνοι. Ανέδειξε έναν άλλο διαχωρισμό που αναδύεται από τα σπλάχνα της αμερικανικής κοινωνίας και παραπέμπει σε μία νέα κοινωνικοταξική πραγματικότητα«, η σύγκλιση των ερμηνευτικών εργαλείων είναι χαρακτηριστική.

Είναι γεγονός ότι το δίπολο αριστερά-δεξιά έχει υποστεί την  δέουσα αποδόμηση αμέσως μετά την πτώση του ανατολικού μπλοκ. Το «τέλος των ιδεολογιών», που έγινε μότο των νεοφιλελεύθερων διανοούμενων στη δεκαετία του ΄90, επιτέθηκε καθολικά στην μεταπολεμική διάταξη των «μεγάλων αφηγήσεων» όπως αυτές είχαν κατοχυρωθεί στην κοινωνική συνείδηση σε όλη τη διάρκεια του 20ου αιώνα.

Στο γαλλικό περιοδικό Globe εκείνης της εποχής γράφεται χαρακτηριστικά: «Ακόμη και η διάκριση σε ξεπερασμένο και μη ξεπερασμένο αποτελεί ένα νέο δίπολο, πολύ πιο λειτουργικό από τα άλλα, ένα δίπολο που στηρίζεται στη διαίσθηση και τη διαύγεια. Επομένως, αν πρέπει παρόλ’ αυτά να επιλέξουμε την Αριστερά, θα το κάνουμε μόνο και μόνο επειδή είναι πιο soft και πιο in. Έχει ξεμπερδέψει με τα δόγματα και τη μοιραία τους αποτυχία. Είναι , μάλιστα, chic και εντυπωσιακή, μ’ έναν Υπουργό Πολιτισμού που καταλαβαίνει από την τελευταία λέξη των νέων ρευμάτων, κι ένα Χρηματιστήριο που αγαπά πραγματικά την Αριστερά του. Στην Δεξιά, αντίθετα, έχουν καταφύγει δυο συνοδοιπόροι της Αριστεράς: ο αρχαϊσμός και το δόγμα».

Όμως πέρα από τις εξαγγελίες ήταν ευθύς εξαρχής αντιληπτό ότι κι εδώ πρόκειται για μια νέα ιδεολογία. Και μάλιστα για μια «συναρμολογημένη» ιδεολογία, φτιαγμένη όπως-όπως απ’ ό,τι απέμεινε από την ιδεολογία της διαχείρισης της παλιάς δεξιάς και την ιδεολογία της απελευθέρωσης της παλιάς αριστεράς: λίγο οικονομικό φιλελευθερισμό, μια ελάχιστη δόση κουλτούρας, μια υποψία ατλαντισμού, μια καρικατούρα οικολογίας, μια ιδέα Ευρώπης, μια πινελιά φεμινισμού… Η καινούργια ιδεολογία επιχειρεί την σύντηξη αποστεωμένων ιδανικών. [Francois-Bernard Hydge, 1988]

Ο «ερχομός» μιας νέας ιδεολογίας ήταν σχεδόν νομοτελειακός καθώς εκτιμάται ότι πάντα υπάρχει ένα συνειδησιακό κενό που πρέπει να καλυφθεί.  Ο  Έντγκαρ Μορέν έγραφε το 1984: «οι μεγάλες ιδεολογίες υπάρχουν, μας διακατέχουν στο μέτρο που τις κατέχουμε, κι αυτή η μυθική ύπαρξη αποτελεί μέρος τόσο της κοινωνικής ύπαρξης όσο και των ατομικών μας υπάρξεων. Το πρόβλημα δεν είναι να ζούμε σε μια καθαρή πραγματικότητα, απαλλαγμένη από μύθους, γιατί τότε η πραγματικότητα θα κατέρρεε. Το πρόβλημα είναι να αναγνωρίσουμε και να αποσαφηνίσουμε την πραγματικότητα του φαντασιακού, να ζήσουμε με μια νέα γενιά μύθων, μύθων που γίνονται δεκτοί ως τέτοιοι, να αποκτήσουμε μια νέα σχέση ισορροπίας με τους μύθους μας, να τους κατέχουμε όσο μας διακατέχουν«.

Όπως φαίνεται και από τις εξελίξεις του 21ου αιώνα αυτή η νέα ιδεολογία, που πέρα από την δήθεν καινοφανή της «μεταμοντέρνα»(;) ρητορική, δεν σήμαινε τίποτα άλλο από την επιστροφή στις απαρχές του Διαφωτισμού του 18ου αιώνα, αποπολιτικοποίησε την Πολιτική ως διαχείριση της εξουσίας και ταυτίστηκε με την φιλοσοφία της παγκοσμιοποίησης -έστω και σε επίπεδο προσχηματικής.

Χαρακτηριστικά στην «Ελευθεροτυπία» της 29.12.2002 σε στήλη των παραπολιτικών σε άρθρο με τίτλο «το σημείωμα του πολιτικού» διαβάζουμε: «Υπάρχει ένας «ασταλάκωτος» πολιτικός (σ.σ. δεν δηλώνεται καν αν είναι δεξιός ή αριστερός) που όταν ερωτάται αν θα θυσίαζε την καλή δημόσια εικόνα του για να υπερασπιστεί στο μέλλον τολμηρές πολιτικές αποφάσεις, απαντά ότι «πάνω απ’ όλα βάζουμε τον πολίτη και το δημόσιο συμφέρον». Συνήθως, μάλιστα αποδοκιμάζει την ερώτηση με μια έκφραση ευθιξίας. Ένας δημοσιογράφος που τον φιλοξένησε προ καιρού στην τηλεοπτική εκπομπή του διαπίστωσε πόσο τον ενδιαφέρει η εικόνα του, όταν ο πολιτικός έσπρωξε μπροστά του ένα… σημείωμα. Το σημείωμα έγραφε «πιο ανοιχτό πλάνο».

Στις μέρες μας οι διαπιστώσεις για τη «νέα ιδεολογία» όπως του Francois-Bernard Hydge: «Αυτό πιθανόν να είναι που την κάνει να είναι τόσο όμοια με αμοιβάδα, τόσο δύσκολα προσδιορίσιμη: αυτή η πλήρης έλλειψη νέων ιδεών καθιστά αδύνατο τον καθορισμό του ενός και μοναδικού σημείου αναφοράς, γύρω από το οποίο θα αρθρώνονταν όλοι αυτοί οι μύθοι», ερμηνεύουν την εξαχρείωση πλέον ακόμη και του αφαιρετικού αυτού σημείου αναφοράς που κατακρημνίζεται μαζί με κάθε ρητορική υπεράσπισης της  παγκοσμιοποίησης. Και στην ουσία συνηγορούν με την θέση του Μορέν ότι δεν μπορεί να υπάρχει κενό μυθολογίας στην κοινωνική συνείδηση.

Αυτό το κενό έρχεται να καλύψει η νέα ακροδεξιά. Δημιουργώντας ένα νέο βαθιά ιδεολογικό δίπολο που στον ένα του πόλο θέλει να έχει την εξαχρειωμένη στην κοινωνική συνείδηση «παγκοσμιοποίηση» και στον άλλο του πόλο μια αρχαϊκή αναφορά με δεδομένη διαχρονική μυθολογική αξία: την πατρίδα. Η «πατρίδα first» από τη μία (για τον επερχόμενο νέο -είτε κεκαλυμμένο είτε απροκάλυπτο- φασισμό) και οι δυνάμεις της «παγκοσμιοποίησης» (μερίδες της οικονομικής ολιγαρχίας, δυνάμεις του «παραδοσιακού» νεοφιλελευθερισμού, φορείς της ιδεολογίας της πολιτισμικής «αμοιβάδας») από την άλλη.

Κι εδώ είμαστε για να δούμε πώς θα αναδιαταχθούν οι δυνάμεις της ριζοσπαστικής αμφισβήτησης του Συστήματος. Στην αυθεντική πρόσληψη των κοινωνικών και ταξικών αντιθέσεων ή στην αποκατάσταση της πατριδογνωσίας στην κοινωνική συνείδηση;

πτέρυγα Κ

Αφήστε ένα σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *